درباره‌ی غزل سعدی، گذشته از دیگر آثارش، پرسش‌هایی کلان و کلی هست که جواب می طلبد. مثلا آیا عشق در غزل‌های او بشری است یا عارفانه؟ معشوقی که در آن‌ها تصویر می‌شود چگونه موجودی است؟ آدم دوپا یا فرا آدم؟ و چرا؟ ویژگی بزرگ و مشهور « سهل و ممتنع»، که اینهمه داد سخن می‌دهیم، به راستی چیست؟ چگونه و در چه شرایطی پدید می‌آید؟ تفاوت‌های دقیق و مهم شیوه‌ی غزلسرایی سعدی با دیگران در چه چیزهایی است؟ در این کتاب کوشش شده تا پاسخ‌هایی مناسب به این پرسش‌ها داده شود. توضیحی کوتاه درباره‌ی بخش‌های پنج‌گانه‌ی این کتاب : بخش نخست : «از پیشینه‌ها و پیشینیان»، بحث درباره‌ی شخص و شعر سه شاعر در حدود سده‌ی ششم (سنایی، انوری و خاقانی) است که به زعم نگارنده بیشترین تاثیر را در فرایند استقلال قالب غزل و تکامل آن داشته و این قالب را چونان ظرفی آماده در اختیار غزلسرایان سده‌ی هفتم، از جمله سعدی نهاده‌اند. بخش دوم : یا «گونه‌های غزل سعدی» گامی و کوششی تازه است در جهت تقسیم بندی غزل‌های او بر مبنای آماری و بر اساس نشانه‌ها ونمودهایی که نگارنده‌ی این کتاب آن‌ها را چونان علائم عارفانگی شعر و متمایزکننده‌ی غزل عارفانه از غیر آن می‌داند. بخش سوم : «تنه، شاخه‌ها، شکوفه‌ها»،نگارنده در این بخش، نخست به بررسی امری بنیادین و محوری یعنی اندیشه، جهان‌نگری و تجارب سعدی از عالم حیات (تنه) و بیان بازتاب آن‌ها در کل آثار او پرداخته و کوشیده است تا ارتباط تمامی آثار مهم وی (شاخه‌ها) را باهمان تنه یا پیکر‌ه‌ی اصلی بیان کرده، و در آخر، مضامین اصلی غزل شاعر (شکوفه‌ها) را با مقوله‌بندی خاص و به شکلی نظام ‌یافته برشمرده وبه اختصارتوضیح داده است. بخش چهارم : این بخش بر محور بحث بنمایه‌های (موتیف‌های) مهم غزل سعدی و بررسی شیوه‌های اصلی و خاص اودر سرایش غزل استوار است. بخش پنجم : در پنجمین بخش، عالی‌ترین ویژگی شعر سعدی به‌ویژه غزل او، یعنی کیفیت ناگفتنی«سهل و ممتنع»، از زبان نگارنده به گفت درآمده است